ካብ ፍሉይ ሃሴት ዝፈጥሩ መስሕባት ቱሪዝም ተምቤን ዝተወሰኑ …!!

ካብ ንጉሰ ብርሃነ
ከተማ ተምቤን ዓ/ዓዲ ኣብ መንጎ ላሊበላ ፣ ሰሜን ተራራ ብሄራዊ ፓርክን ኣኽሱምን ገርዓልታን እትርከብ ንዞባታትን ወረዳታትን ትግራይን ኣምሓራን ዘማእኸለት ብተፈጥራዊ ፣ ታሪካዊን ባህላውን መስሕባት ዝተዓደለት ንበፃሕቲ ዓድን ንኮንፈረንስ ቱሪዝምን ምችውቲ ዝኾነት ከተማ እያ።

ተምቤን መበቆል እቶም ኩርዓት ፀለምቲ ኣፍርካውያን ዝኾኑ ኣብ ታሪኽ ኢትዮዽያ ዝዓበየ እጃም ዘበርከቱ ንግስተ ሳባ ፣ ቀዳማዊ ምኒልክ፣ ሃፀይ ዩውሃንስ ፣ ራእሲ ኣሉላ ፣ ኣሞራን ካልኦትን ዝተፈጠሩላ ታሪካዊ ቦታ እያ።

ተምቤን ዓብይ-ዓዲ ዘለዋ መልከኣ ምድራዊ ኣቀማምጣ ሪኢኻዮም ብዘይምነው ጐቦታት ፅለረ ፣ ድራምባ ፣ ቐርናለ ፣ ወርቀኣምባ ፣ ደብረዓሳ ፣ ማርያም ታምባን እምባ ንዋይን ዝተዓጀበት ብሩባታት ተከዘ ፣ ገረብግባ ፣ ፃሌት ፣ ወርዒን ጫሞ ፀለይን ከምኡ ‘ውን በሃገር በቆል ኣግራባት ዝማዕረገት ታሪኻዊት ቦታ ‘ያ። ከምኡ ‘ውን ተምቤን ናይ ኢኮኖሚ ፍልፍል እቶት ዝኾኑ ንብርክት ዝበሉ ኣጋይሽ ውሽጢ ዓድን ወፃኢን ናይ ምስሓብ ዓቕሚ ዘለዎም ዘበናት ዘቑፀሩ ጥበብ ውሕልና ቀዳሞት ወለዲ ዝዓረፎም ደጊምካ ደጋጊምካ ሪኢኻዮም ዘይምነዉ መዘና ዘይብሎም ብዓይነቶም ፣ ብፅባቐ ኣሰራርሓ ስነ-ጥበቦም ፣ ብበዝሖምን ጥንታዊነቶምን መደነቕቲ ዝኾኑ ልዕሊ 44 ካብ ከውሒ ተፈሊፊሎም ዝተሰርሑ ውቕር ኣብያተ ክርስትያናት፣ እንሰሳ ዘገዳም፣ እንሰሳ ዘቤትን ዝተፈላለዩ ዓሌት ዘለወን ኣዕዋፍን ይርከብዋ። ከምኡ ‘ውን ካብ ከውሒ ተፈሊፊሎም ዘይተሰርሑ ነገር ግን ልክዕ ከምቶም ካብ ከውሒ ተፈሊፊሎም ዝተሰርሑ ፍሉይ ፅባቐ ዘለዎም ኣብ ውሽጦም መደነቕቲ ዝኾኑ ተንቀሳቐስቲ ቕርስታት ዝሓዙ ብናይ ኢደ-ጥበብ ስእሊታት ዝተመላኽዑን ካብ 1000 ክሳብ 3000 ዓመት ዘቕፀሩ ጥንታዎት ኣብያተ ክርስትያናት ይርከብዋ።

ተምቤን ብኹለ መዳይ መስሕብ ቱሪዝም ዝተዓደለት ኩነታት ኣየራ እንተሪኢና ‘ውን ደጉዓ፣ ወይና ደጉዓን ቆላን እንትትኸውን ንኹሎም ፍጡራት እንሰሳን ሰብን ዝስማዕማዕ ኹነታት ኣየር ዘለዋ ቦታ ‘ያ።
ካብዚ ብተወሳኺ ብእምነት እስልምና እንተሪኢና ‘ውን እንዳ ቡሪከይ ተቐራቂራ፣ እንዳ ሸኽ ዕሻ ጉያ ምውፃእ ወርቂ ኣብ ምድረ ተምቤን ካብ ዝረከቡ ናይ እስልምና እምነት መስሐባት ቱሪዝም እዮም።

መዓዝ እዚ ጥራሕ ኮይኑ ተምቤን ዓብይ-ዓዲ እንኳን ተፃሒፉ ተዘሪቡ ዘይውዳእ ታሪኸ ዘለዋ ቦታ ‘ያ።

10888 ጣልያናውያን ጥራሕ ዝተቐበርሉ ወርሰገ መቓብር ጣልያን ፣ ውድብ ኢህዴን ብኣዴን ዝተመስረተሉ ጉያ ሽሉም እምኒ ፣ ናይ ውድብ ህወሓት ቤት ፅሕፈትን ዋና ቤት ሕክምናን ዝነበረ ኣቕመራን ጫሞ ፀለይን ፣ ናይ ውድብ ህወሓት ዋና ቤት ሕትመት ዝነበረ ጓል ክቡር ጠቅላላ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ ሰምሃል ዝተወለደትሉ ቦታ ወለገሳ ፣ ናይ ውድብ ኢህወዲግ ብሃገር ደረጃ ናይ መጀመርያ ጉባኤ ዘካየድሉ ሩባ ሎሚን ናይ ውድብ ኢህወዴግ ዓበይቲ መራሕቲ ከም ቤተ-መንግስቲ ዝጥቀምሉ ዝነበሩ ታሪኻዊ ቦታ ዓዲ ገዛእቲ ኣብዚ ኣብ ተምቤን ዝርከቡ ተዓቂቦም ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ ክመሓላለፍን መስሕብ ቱሪዝም ክኾኑ ዝግበኦምን ዓበይቲ ታሪኻዊ ቦታታት እዮም።

ብመዳይ ባህላዊ መስሕብ እንተሪእና ‘ውን ኣመንቲ ሃይማኖታት ክርስትናን እስልምናን ተፋቒሮም ፣ ተሓላልዮም ብስኒት ዝነብሩላ ምድረ ሰላምን ቅሳነትን ዝኾነት ተምቤን መፍጠሪ ባህላዊ ፀዋታት ኣውርስን ኣሸንዳን እያ። ባህላዊ ፀወታ ኣሸንዳን ኣውርስን ህዝቢ ተምቤን ዓብይ-ዓዲ ኣዕርዩ ዝፍለጠሎም ባህላዊ መግለፂ መንነቱ እዮም። ብፍላይ ኣብ ተምቤን በዓል ኣሸንዳ ካብ ካልኦት ከባቢታት ፍሉይ ዝገብሮ ብፀወታታት ዓይነታት ኣውርስ ፣ ጓዳን ኣስታሊለይን ዝተዓጀበ ምዃኑ እዩ።

ካብዚ ብተወሳኺ ተምቤን ብባህላዊ ፀዋታት ቃርሳ፣ ሸውላለ፣ ይሃብኩም ይሃብኩም ፣ ሕየ ወ.ዘ.ተ ዝፍለጥ ከባቢ ‘ዩ።
እዛ ታሪካዊ ቦታ ተምቤን ኣብ ላዕሊ ከም ዝገለፅክዎ ዝተፈላለዩ ዓይነት መስሕብ ቱሪዝም ዘለውዋ እንትኸውን ካብቶም ብዙሓት ውሕዳት ቕንጭብ ኣቢለ ካላልየኩም፦

1.ገዳም ኣባ ዮውሃኒ
ገዳም ኣባ ዮውሃኒ ኣብ 5ይ ክ/ዘመን ዝተሰርሐ ጥንታዊ ገዳም እንትኸውን ኣብ ወረዳ ቆላ ተምቤን ጣብያ ዶ/ር ኣታኽልቲ ኣብ እምባ ደብረ ዓሳ ዝርከብ ገዳም እዩ። ካብ ከተማ ዓብይ-ዓዲ 17 ኪ/ሜ ንኣንፈት ሰሜን ምብራብ ርሒቑ ዝርከብ ገዳም እዩ። እንዳ ኣባ ዮውሃኒ ሙሉእ ብሙሉእ ካብ ከውሒ ተፈልፊሉ ዝተሰርሐ ገዳም ኮይኑ ኣብ ትግራይ ካብ ከውሒ ካብ ዝተሃነፁ ገዳማት ብንውሓቱ ዝፍለጥ ገዳም ‘ዩ። ገዳም ኣባ ዮውሃኒ ብናይ ኣሰራርሓ ጥበብን ብዘለዎ መጋየፅታት ፣ ስእልታትን ቕርፃ ቕርፅን ሪኢኻዮ ዘይምነው ገዳም ‘ዩ።

እዚ ገዳም ኣብ ማእኸል ሃው ዝበለ ገደል ዝተሃነፀ እንትኸውን ኣብኡ ደይብካ ዓይንኻ ዝኸኣሉ ርሕቐት ተፈጥራዊ ኣቀማምጣ ጐላጉል መሬት ቆላ ተምቤንን ጐቦታት ራስ ዳሽን እትግብኒየሉ ቦታ ‘ዩ። ኣብዚ ገዳም ብዙሓት መደነቕቲ ነገራት ኣለው ካብዚኣቶም ሓደ ምዕባይ ኣባ ዮውሃኒ እናተባሃለ ዝፍለጥ በዓልቲ ‘ዩ።እዚ በዓቲ ነዊሕ ሰብን ሓፂር ሰብን ኣብቲ በዓቲ እንተኣትዮም ቑመት እቲ በዓቲ ንክልቲኦም ማዕረ ‘ዩ። እዚ ንምርግጋፅ እንተደሊኹም ምርኣይ ምእማን እዩ ‘ሞ ብኣካል ኮይዶም የረጋግፁ። ገዳም ኣባ ዮውሃኒ ካብ ከተማ ዓብይ-ዓዲ እስካብ እግሪ እቲ ገዳም ናይ መኪና መንገዲ ዘለዎ ገዳም ‘ዩ። ክብረ በዓል ኣባ ዮውሃኒ በቢ ዓመቱ ሕዳር 5ተ እዩ ዝኽበር።

2.ገዳም ገብርኤል ወቕየን
ገዳም ገብርኤል ወቕየን ካብ ከተማ ዓብይ-ዓዲ ንዓድዋ ኣብ ዝወስድ ፅርግያ ኣስፋልት 16 ኪ/ሜ ምስ ተጓዓዝካ ናብ ኣንፈት ምዕራብ ኣብ እግሪ እምባ ደብረ ዓሳ ዝርከብ ኣብ 6ይ ክፍለ ዘመን ከም ተሰርሐ ዝእመነሉ ውቕር ቤተ-ክርስትያን እዩ። እዚ ካብ ከውሒ ተፈልፊሉ ብዝለዓለ ጥበብ ዝተሰርሐ ቤተ-ክርስትያን ቅርፂ መስቀልን ርቡዕ ኩርናዕን ዘለዎም ብዝተፈላለዩ ቅርፂታት ዘጋየፁ ዓንዲታትን ጉልላትን ዘለዎ ገዳም ‘ዩ።
ገብርኤል ወቀየን ኣብቶም ኣዕምድን ጉልላትን ምስሊ ሓወልቲ ኣኽሱም ፣ ዝተፈላለዩ ቕርፂ ዘለዎም መስቀል ፣ ቅርፂ ወርሕ፣ ፀሓይን ጡብን ወዘተ ይርከብዎ። እዚ ገዳም ብርክት ዝበሉ ሓድግታት ዘለዎ እንትኾን ካብኣቶም ንምጥቃስ ዝኣክል ወርቂ መስቀል ፣ ወርቂ ዲኖ (ናይ ነገስታት ኣልባሳት) ብሃፀይ ዩውሃንስ ዝተወሃበ ዓብይ ወርቂ ዝጠምዐ መስቀል ፣ ስእሊ ማርያምን መላእክትን ዝሓዘት ማዕተብ ኣባ ዳኒኤል ወዘተ ይርከቡ።

ኣብዚ ዙርያ እዚ ገዳም መፀለይ ኣቡነ ዳኒኤልን መንበሪ መነኮሳትን ዝነበሩ ፍሉይ ፅባቐን ሰሓባይይነትን ዘለዎም በዓትታት ይርከቡ። እዚ ገዳም ‘ውን ልክዕ ከም እንዳ ኣባ ዩውሃኒ እስካብ ፀግዒ እቲ ገዳም ናይ መኪና መንገዲ ዘለዎ ‘ዩ። ክብረ በዓል ገብርኤል ወቕየን ታሕሳስ 19 ‘ዩ ዝኽበር።
3.ገዳም ማርያም ታምባ
ማርያም ታምባ ካብ ከተማ ዓብይ-ዓዲ ንኣንፈት ምዕራብ 22 ኪ/ሜ ተጓዒዝካ ኣብ መእተዊ ጫፍ ከተማ ጉያ እትርከብ ጎቦ እያ። እዛ ጐቦ እንዳ ማርያም እንዳ ተክለሃይማኖት እንዳ መዳሂናኣለምን ዝበሃሉ ሰለስተ ካብ ከውሒ ዝተሃነፁ ውቕር ኣብያተ ክርስትያናትን ካልኦት መነበሪ መነኮሳትን ዝሓዘት ጎቦ እያ።

እዛ ሰለስተ ገዳማት ዝሓዘት ኣብ ማእኸል ጐልጐል ሜዳ ከም ሓወልቲ ቆይማ ንኸተማ ጉያ ግርማ ሞጐስ ኮይና ዘላ ጐቦ ማርያም ታምባ ተባሂላ

One Reply to “ካብ ፍሉይ ሃሴት ዝፈጥሩ መስሕባት ቱሪዝም ተምቤን ዝተወሰኑ …!!”

  1. thank you very match really. we believe you more dear. the only thing that what i would say is , keep it up!!! kemni enda abune aregawi zei (daga tembien) zameselu ewn tezwseko des ybl.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *