ፈላሚ ስውእ !!

“ቆልዑ አሕስኣ ኔርኩም’ዶታ ኣብ ቀብሪ

ሃፍቶም እንትድበ ቀትሪ ምድሪ።”

 እያሱ በርሀ

ካሕሳይ በላይ ይበሃል። ትውልዲ ዓዱ ኣብ ከተማ ሽረ ቀበሌ 04 እንትኾን ንፉዕ ተማሃራይ፤ ተፃዋታይ ኩዕሶን ጉያይን ኮይኑ ዓብዩ። ብፍላይ ኣብ 1965 ዓ/ም ካብ ኩለን ኣውራጃታት ትግራይ ብሉፅ ጎያይ ኮይኑ ወርቂ መዳሊያ ተሸሊሙ ነበረ። ኣብ ልዕሊ ‘ዚ ኣብቲ ዓመት እቲ ብሉፅ ተፃዋታይ ኩዕሶ እግሪ ተባሂሉ እውን ተመሪፁ እዩ ካሕሳይ።

ሓደ እዋን እዩ። ኣብ ከተማ ሽረ ተማሃሮ ረቢሾም ተባሂሉ መካይን ክሓፍስኦም እንትብገሳ፣ በቲ ጊዜ ካሕሳይ ኣርኪቡ ናብ ሓንቲ መኪና ብምድያብ ነቲ ዘዋሪ መኪና

“ተማሃሮ ናብ ምሕፋስ ኣይትኸይድን” ኢሉ ይኽልክሎ።

ነዚ ዝተዓዘበ ሓለቃ ሚእቲ ሽጉጥ ኣውፂኡ ንላዕሊ ብምትኳስ ከፈራርሖ ፈተነ። ካሕሳይ ወይከ ድምብርፅ ኣይበለን። ድሕሪ ብዙሕ ሞጎትን ግብግብን ዝተወሰኑ ወታደራት ደርጊ ንካሕሳይ ከቢቦም ብምሓዝ ኣሰርዎ። ካሕሳይ ንሓደ ወርሒ ዝኣክል ኣብ ቤት ማእስርቲ መግረፍቲ ወረዶ። ኣብ ልዕሊ እቲ መግረፍቲ ተደራረብቲ ሕቶታት ቀረብሉ።

መርማሪ ፖሊስ፦ “ፈለማ ማሓዛ ቀለበት ኢኻ?” ክብል ብሕቶ ምጉጣጥ ጀመረሉ። ቀፂሉ ድማ

“ከምቲ ትፈልጦ ቀለበት ሸፊቱ እዩ ዘሎ። ብዛዕብኡ ትፈልጦ ጉዳይ ንገረና። ብተወሳኺ ‘ውን ምስ ገሰሰ/ስሑል/ ርክብ ኣለካ እዩ። ኣብ በረኻ ኮይኖም እንታይ ከምዝመኽሩ ትፈልጥ ኢኻ ተዛረብ” እናበለ ኣሳቐዮ።

ካሕሳይ ግን “ኣነ ብዛዕባ እቶም ትብሉዎም ዘለኹም ሰባት ኣብ ምንታይ ከምዘለው ኣይፈልጥን ።” ክብል ኣቐቢፁ እዩ። ብርግፅ ካሕሳይ ምስ ቀለበት ብሓደ ተማሂሮም፤ ብሓደ ተፃዊቶም ዝዓበዩ መሓዙት እዮም። ብተወሳኺ እውን ቀለበት ብብሽክለታ ካሕሳይ ድማ ብኩዕሶን ጉያን ተወዳደርቲ ኮይኖም ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ተኻፊሎም እዮም። ሕዚ ድማ ኣብ ሓደ መስመርን ኣብ ካሊእ ዕማምን ኣለዉ። እቶም መርመርቲ ዘውረድሉ መግረፍቲ ከለፋልፎ ከምዘይካኣለ ምስተገንዘቡ ንኣብኡ ኣይተ በላይ ፀዊዖም ከዘራርብዎ ኣእተውዎም።

ኣይተ በላይ ድማ ንበይኑ ፍልይ ኣቢሎም ፤

“ኣንታ ካሕሳይ ወደይ በጃኻ ግደፍ፣ ንምንታይ ኢኻ ምስ መንግስቲ እተባእስና ዘለኻ?” በልዎ። ካሕሳይ፤  ኣእጋሩ ምስተኣሰራ ቅንዕ ኢሉ ፤

“ኣነ ዘጉህየኒ ዘሎ እማ ናትካ እዩ። ንዝኾነ ሰብ እንዶ ኢድ ኣይትንሳእ። ኣነ ወዲ ትግራይ እማ ኣሽንኳይዶ ኣእጋረይ ኢደይ እውን ሓዊሶም መቑሕ እንተዘእትዉለይ ፀገም የብለይን። ኣነ ወዲ በይንኹም ኣይኰንኩን። ወዲ ኩሉ ትግራዋይ እየ” ብምባል መልሲ ሃበ።

ብድሕሪ እዚ እቶም መርመርቲ

“በቃ ወዶም ክፍታሕ እንተደሊዮም 30,000 ብር ዋሕስ ይኽፈሉ” ኢሎም ንኣቦይ በላይ ኣፋነውዎም።   ጉዳይ ዕድል ኰይኑ፤ ካሕሳይ ኣብ ትሕቲ መቑሕ ክፀንሕ ኣይከኣለን። ይርጋ ሃፍቱ ዝተበሃለ ነጋዳይ ተዋሒሱ ንካሕሳይ ካብ ቤት ማእሰርቲ ኣውፅኦ።

ካሕሳይ ፤ ካብ ቤት ማእስርቲ ምስወፀ ብዙሕ ኣይፀነሐን። ሰነ 8/1967 ዓ/ም ቁምጣ ስረ ዓጢቑ ጋምባለ ገይሩ ናብ መይዳ ክጋደል ወፀ። ናይ ካሕሳይ ምኻድ ዝተዓዘቡ ወታደራት ደርጊ ንኣይተ በላይ

“ወድኹም ኣምፅእዎ” እናበሉ ብምውቃዕ ኢዶም ሰበሩዎም። በዚ ምኽንያት ድማ ኣይተ በላይ ን6 ወርሒ ሙሉእ ሓሚሞም ደቂሶም እዮም።

ካሕሳይ ኣብ ሱር ታዓሊሙ፤ ኣብ መስርዕ ውድብ ምስተሰለፈ ሃፍቶም ዝብል ሳጓ( ስም ቃልሲ) ተዋሃበ። ሃፍቶም ጠንካራን ጅግናን ብፃይ ንምዃን በቕዐ። ሃፍቶም በቲ ዝነበሮ ቁመናን ወታደራዊ ብስለትን ቅልጥፍናን ተሓርዩ ኣብቲ ኣብ ነሓሰ 29/1967 ዓ/ም ኣብ ኣኽሱም ዝተኻየደ ስርሒት/ኦፕሬሽን/ ምስ ሙሴ፣ ንርአ፣ ቀለበት ተመዲቡ ናይ “ዕድገት ብሕብረት” ወፈርቲ ክዳን ገይሮም ኣብ ማእኸል ከተማ ኣኽሱም በርቃዊ መጥቃዕቲ ብምኽፋት ታሪኽ ሰሪሑ እዩ። ኣብዚ ስርሒት ሃፍቶም ካርባይን ብረት እንዳተኮሰ ናብቲ እንዳፖሊስ ጠጒጉ እንትኣቱ ብውሽጢ ዝፀንሐ ሓለቓ ሓምሳ ዘሊሉ ብምሕናቕ ተቓሊሱዎ። ሃፍቶም ግን ሕዚ እውን ተሓኒቑ እንተሎ ናብቶም ካልኦት እንዳተኮሰ ነይሩ። ኣብዚ ሃንደበታዊ ምትሕንናቕ ተጋዳላይ ንርአ ናብ ውሽጢ ዘሊቑ ብምእታው ነቲ ንሃፍቶም ዝቃለሶ ዝነበረ ሓለቓ ሓምሳ ኣብ ጉንዲ እዝኑ ተኲሱ ኣውደቖ። ኣብ ማእኸል እዚ ግጥም ኣብ ቀረባ ርሕቀት ኾይኑ ዝታኮስ ዝነበረ ሓለቓ ሽሕ ድማ በታ ዝሓዛ ሽጉጥ ገይሩ ንሃፍቶም ኣብ ዳንጋ እግሩ ተኲሱ ወቐዖ። ብፆት ተሓባቢሮም ነቲ ቦታ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ገበሩዎ። ሃፍቶም ድማ እቲ ወፍሪ ብቕልጣፈ ክዛዘም ግቡእ ስለዝነበረ ነታ መውጋእቲ ተፀሚሙ ካብ ብፆቱ ከይተፈለየ ምስታ መስርዕ ወፂኡ። ድሕሪ እቲ ኦፕሬሽን ነታ ብፆት ኣውፂኦሙሉ ተሓኪሙ። በዚ ድማ ፈላሚ ጥይት ዝተወቕዐ ተጋዳላይ ህወሓት ሃፍቶም እዩ።

ውድብ ህወሓት ካብ ምዕራብ ናብ ማእኸላይ ትግራይ እንትትንቀሳቐስ ኣብ ከባቢ እገላ ለይቶ ፍሉይ ቦታ ገራዓ ኣብ ዝነበረ ታዕሊም ኣብታ ቀለበት ዝመርሓ ጋንታ ምኽትል መራሒ ጋንታ ኾይኑ ነቶም ሓደሽቲ ተዓለምቲ ይዕልም ነይሩ።

ብ1968 ዓ/ም ኢድዩ ኣብ ልዕሊ ተጋደልቲ ህወሓትን ነባሪ ምዕራብ ትግራይን ግፍዕታት ከብፅሕ እንትጅምር ሃፍቶም ኣብ ሓይሊ ደደቢት መራሒ ጋንታ ኾይኑ ተመደበ። ኣብዚ እዋን ሓይሊ ደደቢት  ካብ ዓጋመ ናብ ምዕራብ ተበገሲ ተባሂላ እንትትንቀሳቐስ እግረ መንገዳ ንህዝቢ እናንቀሐትን እናወደበትን ትስጉም ነበረት። ካብቶም ንህዝቢ ዘንቅሑን ዝውድቡን ዝነበሩ ሓደ ሃፍቶም በላይ ነይሩ። እቲ ምንቅስቓስ ካብ ዓጋመ ጀሚሩ ክሳብ ማእኸላይ ዞባ ኣሕስኣ ጨርቃማ ዝበሃል ቦታ ዝበፅሑ ቀፀሉሉ። ኣብዚ እዋን ተጋደልቲ ዕረፍቲ ገይሮም ድራር ክበልዑ መደብ ይወፅእ።

 

ሃፍቶም ንጋንትኡ ከድርር ላዕልን ታሕትን ምባል ጀመረ። ሃፍቶም ምግቢ ተጋደልቲ ፅቡቕ ገይሩ እዩ ዝሰርሕ። ብተወሳኺ ድማ ጋንትኡ ተደሪራ ከይወድአት ምግቢ ኣይጥዕምን ነይሩ። ነዚ ኩሉሻብ ዝገብሮ ተግባር እናፈፀመ ካብተንሰለስተመስርዓት ነተን ክልተኣድሪሩ ናብታ ሳልሰይቲ መስርዕ ከድርር እንትንቀሳቐስ፤ ንፀላም ተጎልቢቦም ዝኣተዉዎም ነጭለባሻት ደርጊ ንሃፍቶም ከቢቦም ጠያይቲ ከም ዝናብ ኣብ ነብሱ ኣውረድሉ። ሃፍቶም ብጠያይቲ ተወቒዑ እንትወድቕ ብፆቱ ኣርኪቦም ተኹሲ ድሕሪ ምኽፋት ናብቲ ሃፍቶም ዝወደቐሉ እንትመፁ፤ ናይ መወዳእታ ቃል ሃፍቶም ኣርከቡላ። ከምዚ ድማ በለ

“ብፆት ናይ ሎሚ መዋእል ናይ ቃልሲን መስዋእትን እዩ። ፀረ ኩሎም ድሕረታት ዝኾነ ዕላማ ተሓህት/ህወሓት/ ንህዝቢ ትግራይ ዝረብሕ እዮ’ሞ ኣብ ሽቶኡ ኣብፅሕዎ” ኢሉ ድምፁ ኣጥፈአ። ናይቲ ነዊሕን መሪርን ቃልሲ መስዋእቲ መሳሲ ኰይኑ ሓሊፉ። ሓይሊ ደደቢት ነዚ ምሩፅ ተጋዳላይ ኣብ ዓዲ ፍታው ሎሚ ድማ ጣብያ ሃፍቶም ቀቢራ ናብ ምዕራብ ትግራይ ዝጀመረቶ ጉዕዞኣ ቐፀለት።

ሎሚ ኣዕፅምቲ ፈላሚ ስውእ ተጋዳላይ ሃፍቶም በላይ ካብቲ ፈለማ ተቐቢርሉ ዝነበረ ዓዲ ፍታው ወፂኡ ኣብቲ ንህዝቢ ዘምህረሉ ዝነበረ ቤተ ክርስቲያን ቁስቋም ብህዝቢ ተዓጂቡ ዝተቐበረ እንትኾን፤ እታ ብጥይት ፀላኢ ተወቒዑ ዝወደቐላ ጣብያ ጨርቃማ ድማ ዓዲ ሃፍቶም ተባሂላ ስማ ተቐይሩላ ትርከብ።

( ሓበን  )

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *